آشنایی با استان البرز
استان البرز هم اکنون یکی از استانهای ایران است که در جلسهٔ هیئت دولت در تاریخ 12 بهمن ماه 1388خورشیدی، لایحه تأسیس  آن تصویب و به مجلس شورای اسلامی فرستاده شد. در ادامه با تصویب نمایندگان مجلس شورای اسلامی در تاریخ  7/4/1389 بطور رسمی شکل گرفت. در این طرح پیشنهادی کرج به عنوان مرکز استان درنظر گرفته شد. این استان از شمال با استان مازندران،از غرب با استان قزوین،ازشرق وجنوب شرقی با استان تهران ،از جنوب غربی با استان مرکزی همسایه است .
دامنه رشته کوههای البرز از دیرباز به دلیل آب و هوای مناسب و رودخانه های جاری و پناهگاه های مطمئن، همیشه محل استقرارموقت و دائم اقوام و گروههای مختلف بوده است. طبق منابع و اسناد تاریخی و مطالعات باستان شناسی و وجود آثاری چون تپه ها و محوطه های باستانی و ابنیه تاریخی در مناطق کرج، طالقان، ساوجبلاغ و نظرآباد همگی بیانگر و معرف آن است که در ادوار گذشته این منطقه از فرهنگ غنی پیش از تاریخ برخوردار بوده است .زیبایی های ناشناخته با طبیعتی حیرت انگیز، وجود رودخانه های آب شیرین مانند رودخانه کرج، شاهرود، کردان و چشمه سارهای بسیار زیبا، غارهای طبیعی، آبشارهای مرتفع، کوههای بلند و سر به فلک کشیده و استوار، درختان کهنسال، پوشش گیاهی و جانوری متنوع، چشمه های آب معدنی با خواص درمانی، این استان را به لحاظ وجود پدیده های طبیعی به یکی از زیباترین استان های گردشگری کشور تبدیل کرده است. وجود جاذبه های گردشگری چون مناظر طبیعی- تاریخی محور کرج- چالوس بعنوان «یکی از زیباترین جاده های گردشگری جهان» در منطقه البرز، هوای مطبوع و لطیف، چشم اندازهای بدیع و فضای مناسب روستاهای کوهستانی آن، از جمله عواملی است که این استان هر ساله پذیرای میلیونها میهمان و مسافر نوروزی از داخل و خارج کشور می باشد.
آب و هوای این استان تحت تأثیر سلسله کوههای البرز، دارای زمستانهای سرد و تابستان های معتدل است. جنوب استان به دلیل مجاورت با دشت، آب و هوای خشک و گرم دارد و این ویژگی خاص این منطقه به شمار می رود که از یک سو به رشته کوههای پر برف البرز می رسد و از سوی دیگر به حاشیه یکی از خشک ترین بیابان های ایران منتهی می شود. همچنین به دلیل وجود ناهمواری های طبیعی از دره های عمیق و دشت های وسیعی تشکیل شده است که با پوشش گیاهی مناسب و باغ های سرسبز، بازدیدکنندگان را به سوی خود جذب می کند.
استان البرز شامل شهرستانهای کرج،ساوجبلاغ،نظر آبادوطالقان است.
شهرستان کرج به مرکزیت شهر کرج شامل بخشهای مرکزی، آسارا و اشتهارد.
شهرستان ساوجبلاغ به مرکزیت شهر هشتگرد شامل بخشهای مرکزی، چندار، چهارباغ.
شهرستان نظرآباد به مرکزیت شهر نظرآباد شامل بخشهای مرکزی و تنکمان.
شهرستان طالقان به مرکزیت شهر طالقان می باشد .

 
  • پیشینه تاریخی
 
استان البرز که هم اکنون قسمت قابل توجهی از فشار جمعیت و کم آبی تهران را تحمل می کند، از دوران پیش از تاریخ و باستان نیز سرزمینی پرجاذبه و مرکز آب و آبادانی بوده است .استعدادهای طبیعی و منابع آبی فراوان سلسله جبال البرز، همچنین خاک حاصلخیز دامنه های البرز و دشت منتهی به آن برای اجتماعات بشری مناسب بوده است و دلیل آن آثار باستانی ارزشمندی است که در گوشه و کنار این جلگه وسیع و در حاشیه راههای ارتباطی کهن قابل مشاهده است. تپه های آق تپه، مراد تپه و تپه مردآباد، قلعه های تاریخی تنگ گسیل و شهرستانک و آثار دوران اسلامی همچون برج میدانک مغولی، پل و کاروانسرای صفوی، کاخ های قاجاری و کاخهای رضاشاهی و محمدرضا شاهی حکایت از استمرار استقرارهای پی در پی در این منطقه دارد.
اطلاعات موجود حاکی است که کرج مدتی جزء مازندران و زمانی قسمتی از ری بوده است و گاهی از روستاهای طالقان یا شهرستانک محسوب می شده است. تا پیش از حمله مغول رفت و آمد کاروانها بیشتر از راهی بوده که از طریق سگزآباد و شهریار به ری می رفته  است .از این دوره به بعد راه قزوینکرجری به قبلی ترجیح داده شده است ولی اهمیت کرج در دوره صفوی به دلیل قرار گرفتن بر سر راه قزوین به تهران و تبریز بیشتر شده و کاروانسراها، پلها و قلعه های ایجاد شده در حاشیه این جاده به آن هویت بخشیده است.
از مورخین معتبری که از کرج یاد کرده، مقدسی است. وی در قرن چهارم هجری قمری از کرج به عنوان یکی از قرای ری نام برده است. در اوایل قرن هفتم هجری قمری یاقوت حموی نیز کرج را تابع ری دانسته است.
حمدالله مستوفی در قرن هشتم هجری قمری کن و کرج را از ولایات تابع طالقان برشمرده و در ذکر رودخانه های عراق عجم از کوهرود نام می برد که ویژگی های آن به طور دقیق قابل تطبیق بر روی رودخانه کرج است.
در قرون میانه اسلام و پس از آن به ویژه در عهد آخرین پادشاهان صفوی که تهران مقر حکومتی دربار می شود، مسیر قزوینکرجتهران مورد توجه قرار می گیرد و به احتمال فراوان کاروانسرای صفوی کرج قابل انتساب به همین دوره است.
باشکوهترین دوره تاریخی، دوره قاجاریه به ویژه عصر فتحعلی شاه و ناصرالدین شاه بوده است. در این دوره کرج به علت همجواری با پایتخت و قرارگرفتن بر سر راه ارتباطی سلطانیه و تبریز مورد توجه سلیمان میرزا نیز بوده است.
مجموعه سلیمانیه کرج به این مقطع زمانی تعلق دارد. در همین دوران سپاهیان زیادی از منطقه عبور کرده و یادداشتهایی از خود بر جای نهاده اند که برای دسترسی به اطلاعات جامع تر می توان به سفرنامه ها مراجعه کرد.
در جزوه ای که تحت عنوان" شناسنامه شهرستان کرج" توسط فرمانداری این شهرستان تهیه شده در مورد وجه تسمیه نام کرج چنین آمده است:
کرج از کلمه کراج به معنی بانگ و فریاد است زیرا در تپه آتشگاه و کوههای کلاک و قلعه دختر شهرستانک و بز قلعه اشتهارد در ایام تابستان برای خبر رساندن و دیده بانی آتش افروزی می شد و در موقع جنگ بدینوسیله از هجوم دشمنان با خبر می شدند، در آن روزگار ممکن است، نام کرج، کراج بوده است.
در فرهنگ نفیسی کرج به معنی گوی، گریبان، چاک و شکاف آمده و آن رودخانه ایست که در کوههای شمال غربی ری جاری
می
شد و بلوک شهریار و ساوجبلاغ را مشروب می سازد و نام دهی است در کنار این رودخانه که پادشاهان قاجار در آنجا بناها و قصرهای عالیه برپا نموده اند .همچنین در کتب مختلف آمده، لفظ کرج از کلمه کرژ به معنی کوهپایه است.
در مورد پیشینه تاریخی شهرستان کرج منابع مکتوب بسیار محدود است. برای پی بردن به تاریخ و گذشته آن و جبران این محدودیت، لازم است ابتدا آثار مادی و میراث های فرهنگی منطقه را جستجو کنیم و پس از دسترسی به مواد فرهنگی، آنها را شناسایی و معرفی نماییم تا بتوانیم راهگشای پژوهشگران و باستان شناسانی باشیم که علاقه به تحقیقات گسترده تر در این محدوده از خاک ایران دارند و مایلند با شناساندن فرهنگ و تمدن این سرزمین زوایای تاریک آن را روشن نمایند.
بررسیهای باستان شناسی آثار فرهنگیتاریخی و پژوهشها و مطالعات بعدی آن در هر مکانی کمک قابل توجهی به شناخت تاریخ، فرهنگ، آداب و رسوم، سنتها، مردم شناسی، جامعه شناسی و... می کند و بررسی حوزه فرمانداری کرج نیز به همین منظور انجام شده است.

 
  • آمار استان البرز
 
جمعیت: حدود 2میلیون و 700 هزار نفر؛ساکن در 4 شهرستان، 9 بخش و 360 آبادی و روستا
جمعیت شهری 80 درصد
نرخ رشد جمعیت 8/4 درصد
مساحت 5833 کیلومتر مربع
جمعیت فعال در بخش کشاورزی 26 درصد
جمعیت فعال در بخش صنعت 6/16 درصد
جمعیت فعال در بخش خدمات 8/12درصد
جمعیت دانش آموزی حدود 500 هزار نفر
جمعیت دانشجویان 120 هزار نفر
تعداد واحدهای صنعتی:3500 کارخانه
نرخ بیکاری استان 6/11 درصد
لازم به ذکر است تراکم سنی استان البرز بین 10 تا 45 سال است و بر این اساس استان البرز دارای جمعیتی جوان در کشور است . نرخ رشد جمعیت در استان البرز8/4 درصد است که 49 درصد از جمعیت استان را بانوان تشکیل می دهند.

 
  • مراکز تحقیقاتی:
 
موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران، معاونت آب و خاک وزارت کشاورزی و پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی کرج، موسسه تحقیقات علوم دامی کشور، واکسن و سرم سازی رازی، پژوهشکده رویان، پژوهشگاه مواد و انرژی، پژوهشگاه زمین شناسی، موسسه تحقیقات اصلاح نهال و بذر و وجود چندین دانشگاه بزرگ و معتبر کشور و ... از جمله پتانسیلهای استان در بخش تحقیقات است.
 

 
  • ویژگیهای صنعتی استان البرز
 
وجود حدود 13 درصد صنایع کشور در استان البرز از بالا بودن توان صنعتی این منطقه حکایت می کند همچنین تعداد 9 شهرک صنعتی در استان البرز وجود دارد که در زیر شرح مختصری از مهمترین مراکز صنعتی استان معرفی شده است .
 
مراکز صنعتی استان البرز
 
1- شهرک صنعتی اشتهارد
 
واقع دراتوبان کرج، محور بوئین زهرا، شهر ماهدشت، شهر اشتهارد، پنج کیلومتر بعد از شهر اشتهارد. مختصات جغرافیایی
شهرک
: 35درجه و 42دقیقه و 18 ثانیه شمالی و50درجه و18دقیقه و 22ثانیه شرقی قرار گرفتن این شهرک در خارج از شعاع 120 کیلومتری تهران امکان استقرار واحدهای صنعتی جدید را فراهم نموده است . این واحدها می توانند در منطقه بندی های در نظر گرفته شده برای گروههای مختلف صنعتی مستقر شوند . هم اکنون حدود 750 واحد تولیدی در این شهرصنعتی مشغول به فعالیت هستند.
2- شهرک صنعتی نظر آباد
 
این شهرک در محور تهران- قزوین (کیلومتر 75 بزرگراه تهران-قزوین) بعد از شهر جدید هشتگرد جنب شهر نظر آباد واقع شده
است.مختصات جغرافیایی شهرک 35 درجه و 55 دقیقه شمالی و 50 درجه و 35 دقیقه شرقی می باشد.
تنها صنایع دارای مجوزهای قدیمی و غذایی جدید جهت انتقال یا تاسیس می توانند در این شهرک مستقر شوند.عملیات اجرایی نظرآباد در سال 1381 در زمینی به مساحت 240هکتار شروع گردیده و زمین صنعتی آن برابر 152 هکتار می باشد.
 
3 - شهرک صنعتی بهارستان
 
شهرک صنعتی بهارستان در 15 کیلومتری شمال غربی استان البرز در کنار آزاد راه کرج - قزوین ، بر روی اراضی هلجرد کمالشهردر سال1369 تاسیس شده است.در این شهرک صنعتی حدود 260 واحد صنعتی فعالیت می کنند .
 
4-منطقه صنعتی سیمین دشت
 
شهرک صنعتی سیمین دشت در منطقه 10 کرج قرار گرفته و حدود 85 هکتار مساحت دارد و بیش از 10 هزار کارگر در 185 واحد صنعتی وتولیدی موجود در آن مشغول فعالیت هستند.
 
5- منطقه صنعتی هشتگرد
 
این ناحیه به وسعت 150هکتار در جنوب شهر جدید هشتگرد واقع است که امکان گسترش آن تا 350هکتار نیز وجود دارد.در منطقه صنعتی هشتگرد ، حدود 120 واحد صنعتی فعال هستند.

 
  • ویژگیهای کشاورزی استان البرز
 
استان البرز به لحاظ ظرفیتهای کشاورزی یکی از قطبهای مهم کشاورزی کشور محسوب میشود. درحال حاضر 80 درصد سبزی و صیفی و۶٠ درصد میوه کشور از این استان صادر می شود و در واقع این استان سهم مهمی در تولیدات کشاورزی کشور دارد.

 
  • ویژگیهای بازرگانی
 
استان البرز با دارا بودن توان تولیدی در زمینه های مختلف اقتصادی و فرودگاه بین المللی پیام از پتانسیل بالایی جهت صادرات و واردات کالا برخوردار است . همچنین این استان در مسیر راه ارتباطی وسایط نقلیه حامل کالاهای وارداتی و صادراتی از مرز ترکیه و آذربایجان و به مقصد تهران و بالعکس قرار گرفته است.

 
  • ویژگیهای گردشگری
استان البرز با عنوان ایران کوچک دارای مکان های تاریخی گوناگونی میباشد که به معرفی آنها میپردازیم .
استان البرز دارای آثار تاریخی فروانی است و تنها د ر ناحیه کرج مرکزی نزدیک به یکصد اثر تاریخی ثبت شد ه وجود دارد و علاوه بر آن در ناحیه اشتهارد ساوجبلاغ تعداد فراوانی از آثار باستانی وجود دارد که ما به شرح چند اثر تاریخی در ناحیه کرج مرکزی و معرفی نام و محل باقی آثار می پردازیم.

 
  • نام اثر ، موقعیت اثر و قدمت اثر
 
  1. آسیاب برجی : کرج - روبروی سه راه قلمستان -شهرک شهید فهمیده ، قدمت : قاجاری
  2. آسیاب قدیمی :کرج - آدران - ارنگه روستای خور - جنوب روستا، قدمت : قاجاری
  3. آسیاب هلجرد : قاجاری کرج - دهستان کمال آباد -روستای هلجرد، قدمت : قاجاری
  4. آهنین راه و پل سنگی: کرج - دو کیلومتری شمال گچسر، قدمت : اسلامی
  5. امامزاده ابراهیم : کرج - آدران -7کیلومتری جاده کرج چالوس - پل خواب -روستای کلوان سر، بنا :  معاصر
  6. امامزاده ابراهیم و محمدتقی :کرج - آدران5کیلومتری جاده کرج چالوس - پل خواب -روستای ورزان، بنا :  معاصر
  7. امامزاده احمد و محمود :کرج - محمد آباد - زمینهای بنیاد شهر سازی، قدمت :صفوی
  8. امامزاده پلنگ آباد:کرج - اشتهارد - روستای پلنگ آباد، قدمت : قرن هشتم
  9. امامزاده پیر پیران ودرخت کهن: دهستان کمال آباد روستای آتشگاه ، بنا : معاصر ، عمردرخت 2000 سال
  10. امامزاده تقی : کرج - گرمدره - کلاک بالا، بنا : معاصر
  11. امامزاده جعفر: کرج - آدران - مرکز روستای ارنگه ، قدمت : قاجاری
  12. امامزاده چهل دختر:کرج - دهستان آدران جنوب روستای کندور، قدمت :قاجاری
  13. امامزاده حسن:کرج - کیلومتر 55 جاده کرج - چالوس - روستای حسنکدر، قدمت : صفوی ، بنا:معاصر
  14. امامزاده حسن:کرج - بلوار امامزاده حسن ، قدمت :صفوی ، بنا:معاصر
  15. امامزاده حیدر :کرج - گرمدره - اول جاده قدیم کرج، قدمت : صفوی ، بنا:معاصر
  16. امامزاده رزاق چهار طاق ( امامزاده حبیب اله(:کرج - اشتهارد - سه راه روستای جارو، قدمت :قاجار ، بنا : معاصر
  17. امامزاده رضی الدین : کرج - آدران - 7 کیلومتری جاده کرج چالوس - پل خواب -روستای کلها ، قدمت :صفوی ، بنا:
قاجاری
  1. امامزاده سپهسالار:کرج38کیلومتری جاده کرج - چالوس - تکیه سپهسالار، قدمت :اوایل اسلامی ،بنا: قاجاری
  2. امامزاده سلیمان :کرج - ابهرک - ارنگه از دهستان آدران، قدمت :صفوی
  3. امامزاده سید ابراهیم :کرج - دهستان آدران جنوب روستای کندور، قدمت :قاجاری
  4. امامزاده شاهزاده حسین :کرج - آدران - روستای گوراب (جوراب ) ارنگه ، قدمت :صفوی ، بنا :معاصر
 
  1. امامزاده شاهزاده عسگری: کرج - دهستان آدران روستای ارنگه - روستای خور ، قدمت :صفوی ، بنا :معاصر
  2. امامزاده طاهر:کرج مهرشهر ، قدمت :صفوی ، بنا:معاصر
  3. امامزاده عبد الله:کرج - مهرشهر - علی آباد گوته ، قدمت :قاجاری ، بنا:معاصر
  4. امامزاده عبدالله و طاهر:کرج - دهستان آدران - مرکزروستای کندور، قدمت :قاجاری ، بنا:معاصر
  5. امامزاده غیبی :کرج - محمد آباد - دشت بهشت- کوچه میثم تمار، بنا: معاصر
  6. امامزاده قاسم :کرج - اشتهارد - دهستان پلنگ آباد - روستای محمد آباد،قدمت :قاجار ، بنا: معاصر
  7. امامزاده محمد: کرج - آدران - روستای سیجان ارگنه،قدمت : صفوی ، بنا: معاصر
  8. امامزاده محمد حصارک: کرج ، حصارک ، قدمت : صفوی ، بنا : معاصر
  9.  امامزاده هاشم و هارون: کرجآدران -6 کیلومتری جاده کرج چالوس - شمال پل روستای لیلستان
بنا: معاصر
  1. برج سنگی میدانک : کرج - روستای میدانک -کیلومتر 60 جاده چالوس ،قدمت :قاجاریه
  2. بقعه امامزاده ام کبری و ام صغری: کرج - اشتهارد - شهر اشتهارد -میدان امام خمینی، قدمت :اواخر صفوی
  3. بقعه امامزاده ام رحمان وامامزاده زید ( سه گنبدان): کرج - اشتهارد - مرکز دهستان پلنگ آباد از بخش اشتهارد،
    قدمت :صفوی
  4. بقعه شاهزاده سلیمان: کرج - اشتهارد10کیلومتری شرق اشتهارد و کنار جاده آسفالته کرج اشتهارد، قدمت:قرن 7 و 8 و 9هجری
  5. بقعه و درختان کهنسال شاهزاده حسین گوراب:کرج25کیلومتری جنوب شرقی سد فرعی امیرکبیر در حاشیه قریه گوراب ، قدمت :آخر تیموری
  6. پل تاریخی کرج:کرج - مدخل ورودی جاده کرج به چالوس، قدمت:سلجوقی
  7. تپه امامزاده قاسم : کرج - اشتهارد - دهستان پلنگ آباد - روستای محمد آباد،سده 5 تا 9 ه.ق
  8.  تپه باستانی دشت بهشت :کرج - محمد آباد - دشت بهشت - کوچه میثم تمار
  9. تپه پلنگ آباد ) تپه باستانی):کرج - اشتهارد - روستای رحمانیه( پلنگ آباد) ، قدمت :تاریخی ، اسلامی
  10. تپه باستانی خرم آباد:کرج - اشتهارد - روستای خرم آباد - ضلع جنوبی روستا و کنارجاده کرج اشتهارد، قدمت:دوران تاریخی تا اواسط اسلامی
  11. تپه شنستون :کرج - شهرستانک - دو کیلومتری غرب دره گل گیله ،قدمت : دوران تاریخی
  12. تپه علی آباد:کرج - اشتهارد - روستای علی آباد ( شمال اشتهارد(
  13. تپه کرد چشمه:قرن 5 تا 6 ه.ق کرج - اشتهارد - 5 کیلومتری جنوب پلیس راه اشتهارد، قدمت :اسلامی
  14. تپه مهدی خانی :کرج - دهستان کمال آباد-10کیلومتری شمال قلمستان کرج -روستای آتشگاه، قدمت :تاریخی ، اسلامی
  15. تپه های امامزاده احمد و محمود:کرج - محمد آباد - زمینهای بنیاد شهر سازی، قدمت :دوره اسلامی سده7 و 8 و9ه.ق
تپه های باستانی حسن بدچشم:کرج15کیلومتری شمال قلمستان- کرج آتشگاه روستای حسن بد چشم ،
قدمت :تاریخی
  1. تپه های باستانی راشته : کرج - اشتهارد - دهستان پلنگ آباد - روستای کوی راشته، فدمت :سده های 5 تا .ق
  2. تپه های قزل حصار:کرج - محمد آباد - زندان قزل حصار ، قدمت :صفوی
  3. تپه های کندوان : کرج - جاده چالوسیک کیلومتری غرب ورودی تونل کندوان ، قدمت :صفوی
  4. تپه های کندور: کرج - آدران - کیلومتر 8 جاده چالوس - غرب روستای کندور ، قدمت :تاریخی ، اسلامی
  5. تپه های گلستانک:کرج - مهرشهر - انتهای خیابان دهم گلستانک - کوچه میثم تمار ، قدمت :تاریخی ، اسلامی
  6. تپه های مراد تپه :کرج - اشتهارد - روستای مراد تپه ،قدمت :پیش از تاریخ -تاریخی ، اسلامی
  7. تپه باستانی آق تپه:کرج - مهرشهر - جنوب مهرشهر- انتهای خیابان بوستان روستای حسین آباد،هزاره سوم و
چهارم ق.م
  1. تپه باستانی مرد آباد:کرج11کیلومتری غربی کرج -ماهدشت ( مرد آباد (انتهای خیابان نصر، قدمت :از هزاره پنجم تا
سوم ق.م
  1. تپه تله اسکی :کرج - دهستان آدران روستای ارنگه - روستای خور،قدمت :صفوی
  2. تپه دزد بر:کرج - دهستان آدران روستای ارنگه - روستای خور، قدمت :صفوی
  3.  چنار حصار :کرج - اشتهارد - دهستان پلنگ آباد - روستای کوی راشته ،قدمت :800ساله
  4. حسینیه سیادیه :کرج - اشتهارد - میدان امام خمینی ) ره (، قدمت :قاجاریه
  5. حمام بیلغان :کرج - اول جاده چالوس روستای بیلغان قدمت :صفوی ، قاجاری
  6. حمام مصباح:کرج - مرکز شهر کرج محله قدیمی مصباح ، قدمت :اوایل قاجاری
  7. حمام هلجرد :کرج - دهستان کمال آباد -روستای هلجرد،قدمت :صفوی ، قاجاری
  8. درخت امامزاده:کرج - آدران - روستای گوراب ارنگه ، قدمت عمر 800 سال
  9. درخت چهار کهن حصار:کرج - روستای حصار - خط یک حصار، قدمت:عمر 800 سال
  10. درخت چهار کهن هلجرد:کرج - دهستان کمال آباد -روستای هلجرد، قدمت:عمر800سال
  11. درخت سرو کهن:کرج - گوهردشت - بلوار اصلی گوهردشت ، قدمت :عمر 1300 سال
  12. درخت قدیمی :کرج - دهستان آدران مرکز روستای نوجان( کیلومتر 3 جاده کرج – چالوس) ، قدمت :800سال
  13. درختان کهن آقادار: کرج - دهستان نساء روستای ولایت رود،عمر 800 سال
  14. غار یخ مراد :کرج4کیلومتری غرب گچسر ، قدمت :دوره دوم زمین شناسی
  15. غارهای ری زمین وسیراچال :کرج - آسارا - کیلومتر 36جاده کرج چالوس ، قدمت :دوران دوم زمین شناسی
  16. قدمتگاه آقا سید علاءالدین:کرج - دهستان نساء روستای ولایت رود، قدمت :قاجاری ، بنا:معاصر
  17. قلعه ( بز قلعه: (کرج - اشتهارد5کیلومتری جنوب مختار آباد ، قدمت سده های 5 تا9ه.ق
  18. قلعه اربابی :کرج - اشتهارد - دهستان پلنگ آباد - روستای کوی راشته ، قدمت :صفوی ، قاجاری
  19. قلعه پلنگ آباد :کرج - اشتهارد - روستای رحمانیه ، قدمت :صفوی ، قاجاری
  20. قلعه تنگ گسیل :کرج - نساء - بالای تونل تنگ گسیل کیلومتر51جاده کرج چالوس، قدمت : قرن 6 تا8 ه.ق
  21. قلعه حیدر آباد :کرج - محمد آباد روستای حسین آباد ، قدمت :صفوی ، قاجاری
  22. قلعه دزد بند :کرج - شهرستانک - شمال دره گل گیله - نوک قلعه شهرستانک ، قدمت :قرن 6 تا 8 ه.ق
  23. قلعه روستای کلاک:کرج - گرمدره - کلاک بالا، قدمت : قاجاری
  24. قلعه ری زمین: کرج - آسارا - کیلومتر 36 جاده کرج چالوس ، قدمت :قرن 6 تا 8 ه.ق
  25.  قلعه شاه دژ :کرج - دهستان آدران بالای صخره ها - مشرف به غرب کرج ، قدمت :قرن6 تا 8 ه.ق
  26. قلعه صمصام :کرج - انتهای حد غربی پل جدید و پل قدیمی ، قدمت :قاجاری
قلعه قزل حصار :کرج - اشتهارد - روستای قزل حصار ، قدمت :قاجاری
  1. قلعه کلاک:کرج - گرمدره - کلاک بالا ، قدمت :قرن 6 تا8 ه.ق
  2. کاخ سلیمانیه: کرج - محل فعلی کتابخانه دانشکده کشاورزی کرج ، قدمت :قاجاری
  3. کاخ شهرستانک :کرج - شهرستانک - کنار جاده کرج چالوس ، قدمت : قاجاریه
  4. کاخ گچسر:کرج گچسر، قدمت : رضا شاهی
  5. کاخ مروارید ) شمس(:کرج مهرشهرT، قدمت : دوره پهلوی
  6. کاروانسرای شاه عباسی:کرج - مرکز شهرستان کرج، قدمت : صفوی
  7. کاروانسرای کندوان :کرج - جاده چالوس یک کیلومتری غرب ورودی تونل کندوان ، قدمت :قاجاری
  8. کوره آجر پزی: کرج - اول جاده چالوس -روستای بیلغان، قدمت :صفوی ، قاجاری
  9.  کوره های گچ پزی گچسر:کرج3کیلومتری جنوب گچسر، قدمت : قاجاری به بعد
  10. مسجد جامع :کرج - دهستان آدران ، قدمت : قاجاری
 
  • شهرستان کرج
 
کرج از شهرهای بزرگ و پرجمعیت ایران است. جمعیت این شهر برپایهٔ سرشماری سال 1385برابر با 450،377،1 نفر بوده است که از این جهت پس از شهرهای تهران، مشهد، اصفهان و تبریز به عنوان.پنجمین شهر پرجمعیت ایران بهشمار می رود.
کرج پس از تهران بزرگترین شهر مهاجرپذیر ایران است و با توجه به جوان بودن آن نسبت به سایر شهرهای بزرگ ایران، به عنوان یکی از کلانشهرهای جدید کشور به شمار می آید.
برپایه بررسی های سال 1387 کلانشهر کرج در آن سال دارای 680 هکتار بافت فرسوده شهری بوده است. کرج با 162 کیلومترمربع وسعت در35 کیلومتری غرب تهران و در دامنه جنوبی رشته کوه البرز قرار گرفته است.
این شهرستان از شمال به استان مازندران، از جنوب به شهرستان شهریار و استان مرکزی، از غرب به شهرستان ساوجبلاغ و استان قزوین و از شرق به شهرستان تهران محدود است .
جلگه پهناور کرج با ارتفاع متوسط 1320 متر از سطح دریا در مسیر راه ارتباطی وسایط نقلیه حامل کالاهای وارداتی و صادراتی از مرز ترکیه و آذربایجان و به مقصد تهران و بالعکس است و  کوههای البرز، استان مازندران و کرج را از هم جدا کرده است.
دهستان کرج در میان دره های پرپیچ و خم البرز و در اطراف جاده چالوس قرار دارند.  از تونل کندوان تا روستای مراد تپه در غرب اشتهارد،حوزه فرمانداری کرج را تشکیل می دهد. حوزه فرمانداری کرج در سال 1337 برای جمعیتی در حدود 35 هزار نفر و با وسعتی در حدود 5830 کیلومتر مربع بنیان شد.
این شهرستان تا سال1368دارای چند بخش شامل: مرکزی، شهریار، رباط کریم ، طالقان و اشتهارد بود ولی پس از تبدیل
 
بخش های شهریار و رباط کریم و ساوجبلاغ به شهرستان چهار بخش از آن جدا گردید و هم اکنون شامل دو بخش مرکزی و اشتهارد و هفت دهستان است.
بخش مرکزی با 6 دهستان به نامهای: نسا، آسارا، آدران، کمال آباد، گرمدره از تونل کندوان تا )ماهدشت) یا مرد آباد یا همان شاهدشت قدیم را شامل می شود. بخش اشتهارد که از احمدآباد تا مرادتپه ادامه دارد، تنها یک دهستان به نام پلنگ آباد )رحمانیه( دارد.

 
^